Gevoel voor Yoga
In balans in de wereld

Hooggevoelig
Stress
strand

Wat is stress?

Stress is een natuurlijke reactie van het lichaam. Stress heeft eigenlijk twee gezichten: aan de ene kant het vermogen van het lichaam om zich aan te passen in veranderde omstandigheden. Aan de andere kant kan het zelfs schadelijk zijn.

Stress is te definiëren als een reeks van biologische en psychische mechanismen die op gang komen naar aanleiding van een reële of vermeende bedreiging van ons lichamelijk of psychisch evenwicht.

Stress is een natuurlijke kracht die ons in staat stelt te overleven. Te weten het vecht en vluchtmechanisme die in werking treedt als wij schrikken. Deze reactie is uitermate belangrijk als we een wilde beer of tijger tegenkomen. Op dat moment vlucht je of kies je er voor om te vechten. Het lichaam zorgt daarbij voor een ontlading van de stress. In de moderne tijd kan stress zinvol zijn, bijvoorbeeld bij een belangrijk examen, zoals een praktische eindtoets van de yogaopleiding. De spanning zal er voor zorg dragen dat we optimaal alert zijn om de druk van de situatie het hoofd te kunnen bieden. Zonder spanning zouden we niet kunnen presteren. Daarna zal idealiter het lichaam zich herstellen en komt het terug naar de neutrale en ontspannen toestand.

Stress is dus positief zolang het ons helpt datgene te doen wat we willen of moeten doen. Het is een positieve spiraal die ons in staat stelt te leren, ons te ontwikkelen en te groeien. Het wordt echter anders zodra het een negatieve spiraal wordt, waarin het tegen ons gaat werken. De spanningsboog wordt dan te groot en het evenwicht raakt verstoort. Teveel spanning zorgt voor een te grote fysieke belasting. De stress wordt via het autonome zenuwstelsel in het lichaam opgeslagen. Stress verlaagt de pijngrens, waardoor klachten in het lichaam voelbaar worden. Dit is de moderne situatie waarin we veel beren en tijgers zien rondlopen, maar niet in staat zijn tot een lichamelijke reactie. De stress kan zich niet ontladen en blijft aanwezig in het lichaam, wat weer tot gevolg heeft dat het lichaam verstijft. Het kan zelfs leiden tot nog ergere gevolgen zoals is te lezen paragraaf 2.5.

Er zijn drie vormen van oorzaken van stress te onderscheiden.
1.    Fysieke stress: Dat kan zijn een tijdelijke overbelasting door een val of een ongeluk. Maar het kan ook een geleidelijke ontwikkelde belasting zijn door te lang en eenzijdig werk te doen met dezelfde bewegingen. Rsi is hier een goed voorbeeld van.
2.    Emotionele/mentale stress. Dit is een vorm van spanning die ontstaat door het verwerken van emoties en mentale druk. Het gaat om de erge dingen in het leven, maar ook om de alledaagse stress.
3.    Chemische stress. Dit is een overbelasting van ons lichaam door chemische verontreiniging van het lichaam. Het gaat daarbij om verontreinigingen die het lichaam binnenkomen via het eten, door inademen, de huid, injecties of straling.

Stress en het hormoonstelsel

Naast het zenuwstelsel is ook het hormoonstelsel van belang. In het lichaam worden diverse hormonen geproduceerd door de klieren hypofyse, schildklier, bijschildklieren, alvleesklier, bijnieren en gonaden. Ik ga alleen in op de hormonen die een relatie hebben met stress.

Hypothalamus

De hypothalamus is een belangrijk regelcentrum die alle autonome en hormonale processen in het lichaam integreert. De hypothalamus is onderdeel van de tussenhersenen. De hypothalamus bevat regelcentra voor de werking van de hypofyse en het autonoom zenuwstelsel.

De hypothalamus scheidt het corticotropin realising hormoon (CRH of CRF) af en het hormoon arginine-vasopressine (AVP). Deze hormonen zorgen voor signalen richting de hypofyse en de bijnieren.
Hypothalamus

Hypofyse

De hypofyse staat in verbinding met de hypothalamus en wordt gestuurd door de hypothalamus door zenuwprikkels of door productie van hormonen. De hypofyse is opgebouwd uit drie kliertjes: een voorkwab en middenkwab (de adenohyopfyse) en een achterkwab (neurohypofyse). Alle drie de onderdelen zorgen voor de productie van belangrijke hormonen. Ik ga voor dit werkstuk alleen in op de hormonen die worden geproduceerd door de adenohyopfyse, zoals de productie van adenocorticotroop hormoon (ACTH), dit hormoon zet de bijnierschors aan tot productie van glucocorticoïden, onder andere hydrocortison (cortisol). Cortisol is de tegenhanger van insuline, wat wordt geproduceerd door de alvleesklier.
hypofyse

Bijnieren

De bijnieren liggen gedeeltelijk bovenop en gedeeltelijk over de nieren heen. Elke klier bestaat uit twee delen: de bijnierschors en het bijniermerg.
bijnieren

Bijniermerg

Het bijniermerg produceert de hormonen adrenaline en noradrenaline. Samen zijn ze bekend als de 'vecht- of vlucht' hormonen, omdat ze het lichaam in staat stellen extra inspanning te verrichten om met gevaar of stress om te gaan.
Adrenaline heeft dezelfde werking als het sympathisch zenuwstelsel. Zij zorgt ervoor dat het lichaam in een actieve toestand geraakt door omzetting van glycogeen in glucose in de lever en in de spieren om de bloedglucosespiegel te laten stijgen, verder wordt het hartslagvolume verhoogd en stijgt de bloeddruk. De productie van noradrenaline beperkt zich tot vaatvernauwing en dus tot bloeddrukstijging.

Wanneer het gevaar of de stress over is, vermindert de adrenalineproductie en reageert het lichaam weer normaal.

Bijnierschors

De bijnierschors produceert een aantal hormonen, de steroïden, waarvan de meest belangrijke aldosteron en cortisol zijn.

Samen met de adrenaline zorgt de cortisol ervoor dat er voldoende glucose in het bloed beschikbaar komt en dat de energiereserves worden aangevuld. De cortisol zorgt er ook tijdelijk voor dat de weefselopbouw en voortplantingsfuncties op een laag pitje worden gezet. Dat betekent dat bijvoorbeeld het groeihormoon en geslachtshormonen worden afgeremd, en ook het immuunsysteem wordt aan banden gelegd.

Als het gevaar is geweken geeft de cortisol negatieve feedback en remt zijn eigen productie af. Dat betekent dat het parasympathisch systeem weer overwicht krijgt op het sympathisch systeem en het evenwicht wordt hersteld. De hippocampus speelt hierbij een belangrijke rol. Het beleefde gevaar, de stressoor wordt opgeslagen in de hersenen, te weten in het gedeelte amygdala. In nieuwe bedreigende situaties zijn het de amygdala en de hippocampus die het gevaar herkennen, zodat we opnieuw snel en gepast kunnen reageren doordat we de omstandigheden van de bedreiging herinneren, zodat we opnieuw de stresshormonen adrenaline en cortisol kunnen produceren.

Helpt yoga tegen stress?

Ja, dit is een manier om jezelf te helpen om stress tegen te gaan of kwijt te raken. Immers je vangt met je zenuwstelsel vele prikkels op om te verwerken, wat een keerzijde tot gevolg kan hebben, namelijk te veel prikkels waardoor overprikkelhied ontstaat. Om prikkels te verwerken is rust nodig, als je dit niet doet, kan je uitgeput raken, kan alles te veel worden en kan je uit je evenwicht raken. Dit kan uiteindelijk diverse stressklachten tot gevolg hebben als overspannenheid, chronische vermoeidheidsklachten en burn-out. Om te zorgen dat het zo ver niet komt kan yoga helpen. Yoga kan ook helpen als het wel al zo ver is.

Uiteraard zijn er ook nog andere mogelijkheden. Een aantal tips van Kees de Vries en Cornel van Noppen  zijn de volgende.

1.    Vermijd te veel uitdagingen
2.    Neem je rust, maar neem geen vakantie
3.    Ken je grenzen, durf nee te zeggen.
4.    Leer los te laten, te vergeven.
5.    Stop overperfectionisme (een 6 is ook voldoende).
6.    Leer onderscheid te maken tussen je eigen en andermans emoties.
7.    Eet en slaap goed.
8.    Heb geduld.
9.    Houd van jezelf en schenk niet te veel weg.


Eigenschappen
Prikkels
Adem
Gevolgen van stress
Testen